گزیدن لب ها یکی از مهم ترین نشانه ها از قرار داشتن فرد در وضعیت استرس زا است. در بسیاری از مواقع زمانی که انسان ها اشتباهی را مرتکب می شوند بی اختیار لب ها خود را می گزند. در این مواقع انسان سعی می کند، به طور ناخودآگاه با گزیدن لب ها، فرو بردن آن ها به داخل دهان و تماس زبان با آن ها خود را از زیر بار روانی خارج کند.

گزیدن لب ها = یا اشتباه کرده یا می ترسد!

از دیر باز فکر خود را معطوف به چشم و اثر آن بر رفتار انسانی نموده ایم. ما همه از اصطلاحاتی مانند چشم غره، نگاه زیرکانه، چشم های شیطنت آمیز، برق چشم ها استفاده کرده ایم. زمانی که از این اصطلاحات استفاده می کنیم، به طور غیر عمدی اشاره به اندازه مردمک های چشم شخص داریم.

هس در کتاب "حکایت هایی که چشم ها می گوید" چشم ها احتمالاً دقیق ترین و نمایان ترین علایم ارتباط انسانی می باشند زیرا آن ها نقاط کانون بدن هستند و مردمک ها به طور مستقل عمل می کنند. در شرایط نور معمولی، مردمک های چشم در حالی که رفتار یک فرد از مثبت به منفی و بالعکس تغییر پیدا می کند، کوچک و بزرگ می شوند.

هنگامی که شخصی هیجان زده می شود، مردمک های چشم او شاید تا چهار برابر اندازه معمولی بزرگ شوند. از طرفی، یک حالت عصبانی و منفی باعث کوچک شدن مردمک ها می شود که معروف به "چشم های خروسی" یا "چشم های ماری" می باشد. چشم ها در روابط عاشقانه بسیار مورد استفاده قرار می گیرند. زنان از آرایش چشم جهت تاکید بر نمایش چشم خود استفاده می کنند. چنانچه زنی عاشق یک مرد باشد، مردمک های چشمش بزرگ می شوند و مرد بدون اینکه متوجه باشد به درستی پی به رازِ زن می برد از این جهت، ملاقات های رمانتیک و عاشقانه اغلب در مکان های کم نور برنامه ریزی می شوند تا موجب بزرگ شدن مردمک ها شود.

چند تن از مردان سرشناس خانواده سلطنتی بریتانیا معروف به این هستند که هنگام قدم زدن سر خود را بالا نگه می دارند، چانه را جلو می دهند و با یک دست، ناحیه مچ به پایین دست دیگر را در پشت خود می گیرند. این علامت نه تنها توسط اعضای خاندان سلطنتی بریتانیا استفاده می شود، بلکه بسیاری دیگر از اعضای خاندان های سلطنتس کشورهای جهان از آن استفاده می کنند.

در مراتب پایین تر، این علامت توسط پلیسی که نگهبانی می دهد، مدیر مدرسه هنگامی که در مدرسه قدم می زند، پرسنل ارشد نظامی و سایر صاحب منصبان مورد استفاده قرار می گیرد. این حرکت حاکی از برتری و اطمینان به خود می باشد.

علامت «مچ در دست» نباید با علامت «گرفتن ساعد با دست دیگر» که نشانه رنجش و ناکامی است اشتباه گرفته شود. در این حالت، یک دست ساعدِ دست دیگر را خیلی سفت می گیرد انگار که یک دست در تلاش است تا دست دیگر را از حرکت باز دارد. جالب اینجاست که هر چه بیشتر دست به سمت بالا حرکت کند، میزان عصبانیت فرد بیشتر شده است.

آیا می‌دانید زبان بدن یکی از مهم‌ترین ارکان بازاریابی امروز است؟

اگر هنوز به زبان بدن فکر نکرده‌اید، بی‌تردید بازاریاب موفقی به حساب نمی‌آیيد و از اصول مدرن بازاریابی بی‌خبر هستید. بازاریابی صرفا به صحبت‌کردن و قابلیت‌های گفت‌وگو با طرف مقابل بستگی ندارد. شما باید بتوانید بدن خود را نیز آموزش دهید و رفته‌رفته آن را به وسیله‌ای برای موفقیت بیشتر در بازاریابی تبدیل کنید. چه دوست داشته باشید، چه دوست نداشته باشید، چه این حرف‌ها را باور کنید، چه باور نکنید، زبان بدن بیشتر از صحبت و گفت‌وگو اثرگذار است. ما در این مقاله پنج اشتباه رایج بازاریاب‌ها را برایتان مطرح می‌کنیم. این اشتباهات همگی با زبان بدن مرتبط هستند و شما باید تا حد ممکن از ارتکاب آنها خودداری کنید.

(1) نگاه‌کردن به صفحه لپ‌تاپ: وقتی کسی با شما صحبت می‌کند، هرگز نباید به صفحه لپ‌تاپ یا مانیتور کامپیوتر نگاه کنید. نگاه‌کردن به لپ‌تاپ به این معناست که شما علاقه‌ای به صحبت‌های طرف مقابل ندارید. به زعم بسیاری از مدیران ارشد، نگاه‌کردن به لپ‌تاپ حتی می‌تواند به معنای تکبر و گستاخی نیز باشد.

بخشی از پایان نامه خانم مولوی با استاد راهنمایی پویا ودایع در مورد زبان بدن در عکاسی

چشم‌ها

چشم‌ها قدرتمندترین ابزار ارتباطی هستند که بعد از گفتار در اختیار انسان قرار گرفته است. می‌گویند چشم‌ها آینه روح‌اند و دقیق‌ترین علائمی را که در ارتباط انسانی وجود دارد مخابره می‌کنند (کومار، ۱۳۸۴، ۶۱).

در تمامی طول تاریخ، انسان‌ها درگیر معانی و حرکات چشم‌ها و اثرات آن روی دیگران بودند. با تماس و حرکات چشم است که گفتگو با دیگران را تنظیم می‌کنیم. وقتی رو در روی اشخاص قرار می‌گیریم، تقریبا تمام مدت به چشم‌های یکدیگر نگاه می‌کنیم؛ بنابراین می‌توان گفت که علائم چشمی، بخش حیاتی از توانایی ما، برای تفسیر و درک افکار و نظرگاه‌های دیگران است (پیز، ۱۳۹۰، ۲۵۲-۲۵۱).

گاهی اوقات یک نگاه ساده می‌تواند جای بسیاری از سخن‌ها را پر کند. تحقیقات نشان داده اطلاعات و داده‌های انتقالی به مغز در یک ارائه‌سازی بصری، ۸۳% از طریق چشم، ۱۱% از طریق گوش و ۶% از طریق حواس دیگر، اطلاعات را جذب می‌کنند (پیز، ۱۳۹۰، ۲۸۵). محققان دریافته‌اند که پاسخ ما به ارتباط چشمی، غیر ارادی و غریزی است (Wainright, 1937, 14- 15).

اصطلاحاتی که با واژه چشم در آن به کار می‌گیریم، اهمیت نگاه و حرکات چشم را نشان می‌دهد: چشم‌هایش برق می‌زد، چشمم زدند، چشم‌های غمگین- شاد، نگاه سرد و یا چشم‌های با نفوذ. در استعاره از این جملات و اصطلاحات، به طور ناخودآگاه در مورد اندازه مردمک چشم افراد و نحوه خیره شدن یا زل زدنشان صحبت می‌کنیم. بنا به مطالعات هس، مردمک چشم مردها و زن‌ها با دیدن تصویری از جنس مخالف منبسط و با دیدن تصویری از جنس خود، منقبض می‌شود. در حالت هیجان‌زدگی، مردمک چشم‌ها تا چهار برابر اندازه اصلی‌اش بزرگ می‌شود. متقابلاٌ یک حرکت منفی مانند خشم باعث کوچک شدن مردمک می‌گردد (پیز، ۱۳۹۰، ۲۵۳- ۲۵۲).

زمانی که شاد هستیم پلک پائینی کمی بالا کشیده می‌شود، زیرش کمی چین می‌خورد و چشم‌ها کمی تنگ می‌شوند. زمانی که دو انتهای داخلی ابروها کمی بالا کشیده می‌شود و چشم‌ها از اشک می‌درخشد نشان دهنده اندوه است. در حالت تعجب ابروها رو به بالا قوس می‌گیرند و چشم‌ها گرد می‌شوند. زمانی که می‌ترسیم، پلک‌های بالایی طوری بالا کشیده می‌شوند که سفیدی چشم نمایان شود. پلک‌های پائینی هم در حالت منقبض به بالا کشیده می‌شوند. در هنگام خشم ابروها به سمت داخل و بالا کشیده می‌شوند و پلک‌های پائینی هم تنگ می‌شوند (کومار، ۱۳۸۴، ۱۶).

ابروهای بالا رفته اعتماد به نفس بالا و احساسات مثبت را نشان می‌دهد، در حالی که ابروهای پایین رفته نشانه‌ی اعتماد به نفس پایین و احساسات منفی و رفتاری است که ضعف و عدم امنیت فرد را نشان می‌دهد (ناوارو، ۱۳۹۲، ۲۱۷).

انواع نگاه:

• خیره شدن: اگر در طول گفتگو با فردی، بیش از دو سوم زمان، نگاه آن شخص با نگاه شما تلاقی کرد، یکی از این دو تفسیر قابل اطلاق است: ۱- یا شما به نظرش جذاب و جالب می‌آیید که در این صورت، باید مردمک‌ چشم‌هایش نیز تغییر کند. ۲- یا نظر خصمانه نسبت به شما دارد و ممکن است بخواهد چالشی سر راهتان بگذارد که در این صورت مردمک‌‌ چشم‌هایش باید بسته ‌شوند (پیز، ۱۳۹۰، ۲۶۹). در فرهنگ ایرانی خیره شدن به شخص دیگری به مدت طولانی ناشایست است و می‌تواند دال بر رفتار بی‌ادبانه محسوب شود. زمانی که دو نفر برای بار اول یکدیگر را می‌بینند و نگاهشان به هم می‌افتد، معمولاٌ طرفی که موقعیت پایین دست را دارد، نخست نگاه خود را از طرف دیگر بر می‌گیرد. این امر حاکی از آن است که نگاه خود را ندزدیدن، یک روش ظریف و ماهرانه برای به چالش کشیدن افراد یا نشان دادن عدم توافق با عقاید و نقطه نظرات مردم است (پیز، ۱۳۹۰، ۲۶۷).

• نگاه تجاری: نگاهی به مرکز پیشانی، چنین نحوه نگاه کردنی نه فقط جو و محیط را بسیار جدی می‌کند، بلکه حتی کسل کننده‌ترین آدم‌ها هم حساب کار خود را می‌کنند.

• نگاه اجتماعی: نگاهی که به زیر سطح چشم (یک مثلث روی صورت، بین چشم‌ها و دهان) بیفتد. این ناحیه از چهره، در محیط‌های امن و بی‌خطر، منطقه‌ای است که نگاه طرف دیگر را به خود می‌کشد و دیدارکنندگان یکدیگر را تهدید علیه خود محسوب نمی‌کنند.

• نگاه صمیمی: نگاه به طرف زیر چانه و بخش‌های بدن است (پیز، ۱۳۹۰، ۲۷۶- ۲۷۵).

• نگاه از گوشه‌‌ی چشم: از این نوع نگاه برای ارسال پیام‌هایی مبنی بر توجه و علاقه، عدم اطمینان یا خصومت استفاده می‌شود. اگر با حالتی که در آن ابروها مختصراٌ بالا برده شده و یا همراه با لبخند باشند تلفیق شود، حاکی از ابراز علاقه است. اگر این حرکت با مجموعه دیگری از نشانه‌ها ترکیب گردد، جنبه منفی دارد: با نشانه‌هایی نظیر ابروها را پایین دادن، خط انداختن به پیشانی یا گوشه لب‌هایی که به پایین افتاده‌اند، حکایت از شک و بدگمانی و یا افکار انتقادی و خصمانه دارد (پیز، ۱۳۹۰، ۲۷۱).

• كتاب آموزش زبان بدن (چگونه افكار ديگران را بخوانيم)

به طور کلی ما زمانی ارتباط چشمی برقرار می‌کنیم که:

• در حال جستجوی اطلاعات هستیم.

• در حال نشان دادن توجه و علاقه خود هستیم.

• در صدد جذب کردن مخاطب هستیم.

• مایل به ابراز تسلط، تهدید و تحت تاثیر قرار دادن دیگران هستیم.

• قصد آغاز سخنرانی را داریم.

• در حال ابراز احساساتمان هستیم (Wainright, 1937, 21).

نگاه متمرکز، رو به جلو، همراه با عضلات گردن منقبض نشان دهنده تهدید و اعلام خطر است. نگاه کردن به میان چشمان کسی (یعنی انتهای بینی او) نگاه سختی خواهد بود و راه خوبی برای برقراری ارتباط نیست. نگاه رو با بالا همیشه به دنبال کمک و امداد از نیروهای بالاتر است.

گاهی اوقات نگاه رو به پایین نشانه‌ای بر تسلیم است. با بستن پلک‌‌هایمان و هنگام خواب جلوی ورود علامات خارجی را می‌بندیم. این یک عامل بنیادین معمول و شناخته شده در زبان بدن انسان است (Molcho, 2005, 127- 137 ).

جهت نگاه:

اگر فرد در حال به خاطر آوردن دیده‌هایش باشد، چشم‌ها حرکتی رو به بالا خواهند داشت. اگر صوتی که شنیده در ذهنش زنده شود، به جوانب نگاه می‌کند و سرش را به گونه‌ای کج می‌کند که گویی می‌خواهد به چیزی گوش کند. اگر فرد شور و احساسی را به یاد می‌آورد، به پایین و به سمت راست نگاه می‌اندازد. وقتی که فرد در ذهن با خود سخن می‌گوید، به پایین و به سمت چپ نگاه خواهد کرد (پیز، ۱۳۹۰، ۲۸۲).

استفاده از عینک:

تقریبا هر وسیله کمکی که یک شخص از آن استفاده می‌کند به او فرصتی می‌دهد تا چند ژست مشخص را عملی سازد و این بدون شک موضوعی است که در رابطه با آنان که عینک می‌زنند وجود دارد. یکی از معمول‌ترین ژست‌ها گذاشتن یکی از دسته‌های عینک در دهان است.

همچنانکه موریس اشاره کرده، عمل قرار دادن اشیا در مقابل لب‌ها و یا در داخل دهان، تلاشی آنی از سوی شخص به منظور باز زنده‌سازی امنیتی است. ژست دسته عینک در دهان اساساٌ یک ژست اطمینان مجدد است (پیز، ۱۳۹۰، ۳۷۱).

به دهان گرفتن دسته‌ی عینک و نگاه کردن به فرد مذاکره کننده بیانگر استرس فرد در مورد موضوع یا اتفاق مورد بحث است (ودایع، ۱۳۹۳، ۷۱) ولی اگر شخص به گوشه‌ای خیره شود بیانگر در فکر فرو رفتن یا چاره‌جویی برای یک موضوع خاص است. بغل کردن پوشه و جابه‌جا کردن عینک با یک دست بیانگر دقت فرد به کلماتی است که طرف مقابل بیان می‌کند (ودایع، ۱۳۹۳، ۸۵- ۸۴). نگه داشتن عینک روبه‌روی صورت و خیره شدن به صورت شخص مذاکرکننده برای نشان دادن شک یا تعجب ناشی از بیان یک حرف است (ودایع، ۱۳۹۳، ۸۶).

اگر شخصی عینک را بردارد اجازه صحبت می‌خواهد و زمانی که دوباره به چشم بزند، بدان معناست که می‌خواهد بار دیگر اطلاعات را بررسی کند. بستن عینک‌ها و کنار گذاشتن آن‌ها تمایل برای پایان دادن به گفتگو را نشان داده و انداختن عینک بر روی میز به صورت نمادین نشان دهنده رد پیشنهاد است.

عادت نگاه کردن از بالای عینک می‌تواند اشتباه بسیار پرهزینه‌ای باشد چرا که شنونده ممکن است به این نگاه واکنشی منفی از قبیل دست‌های جمع شده، پاهای تا کرده و یا رفتاری قابل بحث نشان دهد (پیز، ۱۳۹۰، ۳۷۵- ۳۷۴).

در مطالعه‌مان با استفاده از تصویر چهره افراد دریافتیم زمانی که عینکی را به چهره‌ای با زمینه کاری اضافه می‌کنید، پاسخگویان آن شخص را به‌عنوان باهوش، سخنور، تحصیل‌کرده و صادق توصیف می‌کنند. هرچه قاب عینک سنگین‌تر و باوقارتر باشد، تمایل بیشتری برای استفاده مکرر از این توصیفات وجود دارد. این شاید به این خاطر بوده باشد که سران تجارت که عینک می‌زنند از قاب‌های سنگین‌تر استفاده می‌کنند. به افراد در جایگاه قدرت پیشنهاد می‌کنیم از قاب‌های باوقارتر برای بیان موضوعات جدی همچون قرائت بودجه مالی و از عینک‌های فاقد قاب، زمانی که تصویر یک شخص خوش‌قیافه و یا کم سن و سال‌تر را القا می‌کنند استفاده نمایند (پیز، ۱۳۹۰، ۳۷۴- ۳۷۳).

فهرست منابع و مآخذ

احمدی، بهرام، مروری بر هنر عکاسی دوران قاجار و تاثیر آن بر هنر نقاشی، مجله چیدمان، شماره ۲، سال دوم، ۱۳۹۲٫

مهندسی زبان بدن ،پویا ودایع،انتشارات نسل نو اندیش ۱۳۹۳

افشار، ایرج، گنجینه‌ی عکس‌های ایران همراه تاریخچه‌ی ورود عکاسی به ایران، ۱۳۷۰، تهران، نشر فرهنگ ایران.

آقایی سربزه، مجتبی، عکاسی(۱)، ۱۳۸۱، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.

پروین، ناصرالدین، تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان و دیگر پارسی نویسان، ۱۳۷۷، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

پیز، آلن و باربارا، زبان بدن، ۱۳۹۰، ترجمه آذر نجفی، تهران، نشر بهزاد.

تاسک، پطر، عکاسی در قرن بیستم، ۱۳۶۸، ترجمه محمد ستاری، مشهد، نشر نیما.

ترکاشوند، مریم، کتابی راهنما در تاریخ عکاسی، ماهنامه کتاب ماه هنر، شماره ۱۳۳، ۱۳۸۸٫

جیمز، جودی، کلام جسم،۱۳۸۵، مترجم دکتر آرین ابوک، تهران، نسل نواندیش.

حسن‌پور، محمد، نیک‌بر، مازیار، مفاهیم کاربردی زبان بدن در عکاسی، ۱۳۹۳، مشهد، انتشارات ترانه.

خرمی‌راد، نادر، راهنمای عکاسی دیجیتال، ۱۳۸۸، تهران، مانون نشر علوم.

ذکاء، یحیی، تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام ایران، ۱۳۷۶، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.

ریچاردسون، جری، معجزه ارتباط و ان. ال. پی، ۱۳۸۷، ترجمه مهدی قراچه داغی، تهران، نشر آسیم.

ستاری، محمد، عکاسی خلاق در ایران، نشر هنرهای زیبا، شماره ۲۵، ۱۳۸۵٫

شفائیه، هادی، فن و هنر عکاسی، ۱۳۸۰، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.

عدل، شهریار، آشنایی با سینما و نخستین گام‌ها در فیلم‌برداری و فیلم‌سازی در ایران، فصلنامه‌ی طاووس، شماره ۵ و ۶، ۱۳۷۹٫

عدل، شهریار، تاریخ عکاسی در ایران، مجله بخارا، سال پانزدهم، شماره ۸۶٫، ۱۳۹۱٫

عدل، شهریار، ذکاء، یحیی،. آغاز عکاسی در ایران و نخستین عکاس‌ها، مجله ایران نامه، شماره ۲۹، ۱۳۶۸٫

عرب، سمیرا، عکاسی، رشد آموزش هنر، دوره چهارم، شماره ۴، ۱۳۸۶٫

فرهی، فرشاد، عکاسی: عکس، رسانه‌ای پیامگذار، فصلنامه هنر و معماری، شماره ۱، ۱۳۶۰٫

فولادگر، مهدی، زبان بدن در نزد سیاستمداران… به هزار زبان در سخن است، ماهنامه روابط عمومی، شماره۹۱، ۱۳۹۲٫

کدی، نیکی، ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان، مهدی حقیقت‌خواه، ۱۳۷۸، تهران، انتشارات ققنوس.

کومار، ویجایا، زبان بدن، ۱۳۸۴، ترجمه زهره زاهدی، تهران، انتشارات جیحون.

کیم، زان‌آ، تاریخ عکاسی، ۱۳۶۳، ترجمه حسین و داریوش گل‌گلاب، تهران، انتشارات داریوش.

ناوارو، جو، بدن سخن می‌گوید، ۱۳۹۲، ترجمه آزیتا نجات مهر، تهران، نسل نواندیش.

نظری، سعید، شیوه‌ها و تکنیک‌های عکاسی، ۱۳۸۴، تهران، نشر پیدایش.

توبه نصوح

در حقیقت این «توبه نصوح»، پنج ثمره بزرگ دارد:
نخست، بخشودگى سیئات و گناهان.
دوم، ورود در بهشت پر نعمت الهى.
سوم، عدم رسوائى در آن روز که پرده ها کنار مى رود و حقایق آشکار مى گردد و دروغگویان تبهکار، خوار و رسوا مى شوند، آرى در آن روز پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلّم) و مؤمنان، آبرومند خواهند بود، چرا که آنچه گفتند به واقعیت مى پیوندد.
چهارم این که: نور ایمان و عمل آنها از پیشاپیش و سمت راست آنها حرکت مى کند و مسیر آنها را به سوى بهشت روشن مى سازد.
پنجم این که: توجهشان به خدا بیشتر مى گردد، لذا رو به سوى درگاه خدا مى آورند و از او تقاضاى تکمیل نور و آمرزش کامل گناه خویش مى کنند.(2)

توبه هرگاه حقیقی و واقعی باشد، و از اعماق جان برخیزد و جامع شرایط باشد، به یقین مقبول درگاه خدا می شود، و آثار و برکاتش نمایان می گردد.

شخص توبه کار پیوسته در فکر جبران گذشته است، و از آنچه از نافرمانی ها و عصیان از او سر زده نادم و پشیمان است.

توبه کاران واقعی، خود را از مجالس گناه دور می دارند واز عواملی که گناه را وسوسه و تداعی می کند، بر حذر می باشند .

توبه کاران خود را در پیشگاه خدا شرمنده می بینند، و همواره درصدد کسب رضای اوهستند.

با این علائمی که گفته شد توبه کنندگان حقیقی را از تظاهرکنندگان به توبه بخوبی می توان شناخت.

بعضی از مفسران در تفسیر آیه شریفه «یا ایها الذین آمنوا توبوا الی الله توبة نصوحا؛ ای کسانی که ایمان آورده اید به سوی خدا توبه کنید، توبه خالص» (سوره تحریم، آیه 8) در توضیح معنی «نصوح» چنین گفته اند: مراد از توبه نصوح، توبه ای است که مردم را نصیحت می کند که مانند آن را به جا بیاورند، چرا که آثار آن در توبه کار ظاهر شده، یا شخص توبه کار را نصیحت می کند که گناهان را ریشه کن کند، و هرگز به سوی آن باز نگردد. و بعضی آن را به توبه خالص تفسیر کرده، در حالی که بعضی دیگر نصوح را از ماده نصاحت به معنی دو زندگی گرفته اند، چرا که رشته های دین و ایمان را که گناه پاره

[244]

کرده بود، بار دیگر به هم می دوزد یا توبه کار را که از اولیاء الله جدا ساخته بود، به جمع آنها باز می گرداند. (43)

برکات و منافع توبه بسیار فراوان است که در آیات و روایات بطور گسترده به آنها اشاره شده است.

از جمله امور زیر است:

1- گناهان را محو و نابود می کند همان گونه که در ذیل آیه یا ایها الذین آمنوا توبوا الی الله توبة نصوحا آمده است: «عسی ربکم ان یکفر عنکم سیئاتکم؛ امید است (با این کار) پروردگارتان گناهانتان را بپوشاند. » (سوره تحریم، آیه 8)

2- برکات زمین و آسمان را بر توبه کاران نازل می کند، چنان که در آیات 10 و 11 و 12 سوره نوح آمده است: «فقلت استغفروا ربکم انه کان غفارا- یرسل السماء علیکم مدرارا- و یمددکم باموال و بنین و یجعل لکم جنات و یجعل لکم انهارا؛ به آنها (قوم نوح) گفتم از پروردگار خویش آمرزش بطلبید که او بسیار آمرزنده است تا بارانهای پر برکت آسمان را پی در پی بر شما بفرستد، و اموال و فرزندانتان را فزونی بخشد، و باغهای سرسبز و نهرهای جاری در اختیارتان قرار دهد. »

3- نه تنها گناه را می پوشاند و از بین می برد، بلکه آن را مبدل به حسنه می کند، همان گونه که در آیه 70 سوره فرقان آمده است که می فرماید: «الا من تاب و آمن و عمل عملا صالحا فاولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات؛ مگر کسانی که توبه کنند، و ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند که خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدل می کند. »

4- هرگاه توبه کاملا خالص باشد، خداوند آنچنان آثار گناه را می پوشاند که در حدیث آمده حتی فرشتگانی را که مامور ثبت اعمال او هستند به فراموشی وا می دارد و به اعضاء پیکر او که مامور گواهی بر اعمال وی در قیامتند دستور می دهد که گناهان او را، مستور دارند، و به زمین که گناه بر آن کرده و گواه بر عمل او در قیامت است نیز فرمان می دهد که آن را کتمان کند به گونه ای که روز قیامت هنگامی که در صحنه رستاخیز حضور

[245]

می یابد، هیچ کس و هیچ چیز برضد او گواهی نخواهد داد. متن حدیث چنین است:

امام صادق علیه السلام فرمود:

«اذا تاب العبد توبة نصوحا احبه الله و ستر علیه فی الدنیا و الآخرة فقلت و کیف یستر علیه؟ قال ینسی ملکیه ما کتبا علیه من الذنوب و یوحی الی جوارحه اکتمی علیه ذنوبه، ویوحی الی بقاع الارض اکتمی ما کان یعمل علیک من الذنوب فیلقی الله حین یلقاه ولیس شی ء یشهد علیه بشی ء من الذنوب. » (44)

5- توبه کار حقیقی چنان مورد عنایت و محبت پروردگار قرار می گیرد که حاملان عرش الهی نیز برای او استغفار می کنند، و تقاضای ورود او و خانواده اش را در بهشت برین و جنات عدن می نمایند.

درحدیثی می خوانیم که: «ان الله عزوجل اعطی التائبین ثلاث خصال، لواعطی خصلة منها جمیع اهل السماوات و الارض لنجوا بها؛ خداوند به توبه کنندگان (واقعی) سه فضیلت داده است که هرگاه یکی از آنها را به جمیع اهل آسمانها و زمین بدهد، مایه نجات آنها است. »

سپس به آیه شریفه «ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین؛ خداوند توبه کاران و پاکیزگان را دوست دارد! » (45)اشاره کرده می فرماید: «فمن احبه الله لم یعذبه؛ هرکس خداوند او را دوست دارد، او را عذاب نخواهد کرد. »

بعد به آیه شریفه «الذین یحملون العرش ومن حوله یسبحون بحمد ربهم و یؤمنون به و یستغفرون للذین آمنوا ربنا وسعت کل شی ء رحمة و علما فاغفر للذین تابوا و اتبعوا سبیلک و قهم عذاب الجحیم- ربنا و ادخلهم جنات عدن التی وعدتهم و من صلح من آبائهم وازواجهم و ذریاتهم انک انت العزیز الحکیم - و قهم السیئات و من تق السیئات یومئذ فقد رحمته و ذلک هو الفوز العظیم؛ فرشتگان که حاملان عرشند و آنها که گرداگرد آن (طواف می کنند) تسبیح و حمد پروردگارشان را می گویند، و به او ایمان دارند، و برای مؤمنان استغفار می کنند (و می گویند) پروردگارا! رحمت و علم تو همه چیز را فرا گرفته است؛ پس کسانی را که توبه کرده و راه تو را پیروی می کنند بیامرز، و آنان را از عذاب

[246]

دوزخ نگاه دار- پروردگارا! آنها را در باغهای جاویدان بهشت که به آنها وعده فرموده ای وارد کن، همچنین از پدران و همسران و فرزندانشان، هرکدام صالح بودند، که تو توانا و حکیمی! - و آنان را از بدیها نگاه دار، و هرکس را در آن روز از بدیها نگاه داری، مشمول رحمتت ساخته ای و این است همان رستگاری عظیم! (46)»(47)

به این ترتیب می رسیم به پایان بحث درباره نخستین گام به سوی تهذیب اخلاق؛ یعنی گام توبه، هرچند مطالب فراوان دیگری در این زمینه وجود دارد که در خور بحث جداگانه و مستقلی درباره توبه است.

آری! تا آئینه قلب از زنگار گناه پاک نشود و روح و جان انسان با آب توبه شستشو نگردد و نور توبه ظلمت و تاریکی گناه را از درون قلب بیرون نکند، پیمودن راه تهذیب اخلاق و سیر سلوک الی الله و رسیدن به جوار قرب پروردگار و غرق شدن در نور هدایت و جذبه های وصف ناپذیر عرفانی، غیر ممکن است.

این نخستین منزلگاه است، منزلگاهی که از همه سرنوشت سازتر و مهمتر است و جز با نیروی اراده و عزم راسخ و استمداد از الطاف الهی، گذشت از آن ممکن نیست.

43- بحارالانوار، جلد6، صفحه 17.44- اصول کافی، جلد 2، صفحه 430 (باب التوبه، حدیث 1) .45- سوره بقره، آیه 222 .46- سوره مؤمن (غافر) ، آیات 7 تا9.

توبه در لغت به معنای دست کشیدن از گناه و بازگشتن به راه حق است و به تعبیر دیگر، بازگشت به پشیمانی از گناه است. در قرآن کریم هم «توبه عبد» مطرح است و هم «توبه خدا». توبه عبد به معنی برگشتن عبد به سوی خدا با ترک گناهان است. توبه خدا به معنی برگشت خدا به سوی عبد خود با نظر لطف و مرحمت است. توبه انسان گناهکار در بین دو توبه خدا قرار دارد. به این صورت که ابتدا خدا به سوی انسان گناهکار بر می گردد و گناهکار به این وسیله توفیق توبه پیدا می کند و بار دوم خدا بعد از توبه عبد به سوی بنده خود بر می گردد و توبه او را می پذیرد و او را می بخشد.

گناه و معصیت، مانند لجن زار متعفنی است که انسان، هر چه بیشتر در آن فرو می رود، خود را به نابودی نزدیک می کند، اما توبه و تصمیم جدی انسان به ترک گناه حرکت به سوی نجات و خود یک پیروزی بزرگ است که درهای رحمت الهی را به روی انسان می گشاید. کسی که به این مرحله (توبه) رسیده به پیروزی بزرگی دست یافته است، و باید سعی کند انگیزۀ خود را برای مبارزه با گناه، قوی تر نماید، و برای همیشه این حالت را در خود حفظ کند.

نکتۀ بسیار مهم در این راه، استعانت از لطف و عنایتی است که خداوند نسبت به توبه کنندگان دارد؛ زیرا توبه واقعی همه مبغوضیت های گناه و عقوبات اخروی و آثار منفی آن را در پیشگاه خداوند از بین می برد، همانطوری که خداوند فرموده است: «اى بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده ‏اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می ‏آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است». آنچه از این آیه و دیگر آیات و روایات استفاده می شود این است که اگر انسان از گناهانش پشیمان شود و توبه کند، خداوند توبه او را می پذیرد و تمام گناهانش را می بخشد. گویا هیچ گناهی مرتکب نشده است. طبق این بیان بدیهی است که تمام عبادات و کارهای خوب گذشته و آینده او را می پذیرد. پس انسان گناه کار در هیچ شرایطی نباید از رحمت خداوند مأیوس باشد؛ زیرا هر چه گناه او بزرگ تر باشد باز رحمت الاهی واسع تر است.

شرایط توبه

بر اساس آیات قرآن و روایات، توبه واقعی دارای شرایطی است که در زیر به آن اشاره می شود:

۱- اگر فرد گناهکار گناه را از روی جهالت و نادانی انجام داده باشد، خداوند متعال توبه او را خواهد پذیرفت. منظور از جهالت در این آیه اعم از عدم علم به حرام و گناه بودن عمل و طغیان غرائز و تسلط هوسهاى سرکش و چیره شدن آنها بر نیروى عقل و ایمان است. در این حالت، علم و دانش انسان به گناه گرچه از بین نمی ‏رود اما تحت تاثیر آن غرائز سرکش قرار گرفته و عملا بى اثر می ‏گردد. و هنگامى که علم اثر خود را از دست داد، عملا با جهل و نادانى برابر خواهد بود. ولى اگر گناه بر اثر چنین جهالتى نباشد بلکه از روى انکار حکم پروردگار و عناد و دشمنى انجام گیرد، چنین گناهى حکایت از کفر می کند و به همین جهت توبه آن قبول نیست.

۲- عدم تأخیر آن تا زمان مرگ. اگر کسی بداند تا چند لحظه دیگر بیشتر زنده نیست، اگر توبه کند، توبه او پذیرفته نخواهد شد. همانطور که خداوند متعال می فرماید: "کسانى که در آستانه مرگ قرار می گیرند و می ‏گویند اکنون از گناه خود توبه کردیم توبه آنان پذیرفته نخواهد شد".

۳- تصمیم جدی بر ترک گناه (با علم به توانایی انجام آن-چون اگر کسی فلج و ناتوان شده و قدرت بر ارتکاب گناه را ندارد، توبه وی ارزشی نخواهد داشت-)

۴- ندامت، اگر کسی از گناه خود واقعا پشیمان و نادم نباشد در حقیقت توبه نکرده است؛ هر چند گناه را ترک کرده باشد.

۵- جبران گناه و لغزش های گذشته.

۶- استغفار و طلب آمرزش از خداوند.

بنابراین اگر کسی واقعاً با رعایت این شرایط توبه کند هرگز نباید از رحمت الهی مأیوس باشد؛ زیرا هر چه گناه او بزرگتر باشد باز رحمت الهی واسع تر است و قطعا خداوند به وعده خود عمل کرده و توبه او را خواهد پذیرفت؛ به هرحال کسی که دوست دارد در لجن زار گناه بماند و از آلودگی ها تغذیه کند معلوم است که هنوز از گناهان خود پشیمان نشده است؛ لذا در این حالت توبه معنا ندارد. و معلوم نیست که در آینده نیز موفق به ترک گناه خواهد شد یا نه، بلکه تکرار گناه ممکن است زمینه و توفیق توبه را از انسان سلب کند!. بله اگر موفق به توبه واقعی با تمام شرایط آن شود توبه اش پذیرفته خواهد شد.

نکتۀ بسیار مهم در این راه، استعانت از لطف و عنایتی است که خداوند نسبت به توبه کنندگان دارد؛ زیرا توبه واقعی همه مبغوضیت های گناه و عقوبات اخروی و آثار منفی آنرا در پیشگاه خداوند از بین می برد، همانطوریکه خداوند فرموده است: «اى بندگان من که بر خود اسراف و ستم کرده ‏اید! از رحمت خداوند نومید نشوید که خدا همه گناهان را می‏آمرزد، زیرا او بسیار آمرزنده و مهربان است».

توبه واقعی از حق الله و حق الناس/ ترک گناه آسانتر از توبه کردن است

آنچه از متون دینی استفاده می شود این است که توبه کردن کار ساده ای نیست. حضرت امیر المؤمنین علی (علیه السلام) می فرماید: «ترک گناه، آسان تر از توبه کردن است». توبه تنها استغفر الله گفتن نیست. توبه یعنی این که انسان با تمام وجود خویش به سوی خدا برگردد. از گناه خود پشیمان شود و تصمیم جدی بگیرد که دیگر آن را تکرار نکند و اگر تضییع حقی کرده است، حق الله باشد یا حق الناس آن را بر آورده سازد. قرآن مؤمنین را به «توبه نصوح» دعوت می کند. امیرالمومنین علی (علیه السلام) می فرماید: «توبه نصوح یعنی توبه ای که گناهکار در درون خود، پشیمان شود و با زبان استغفار کند و تصمیم بگیرد که گناه خود را تکرار نکند».

روایت شده است که امیر المؤمنین علی (علیه السلام) از مردی شنید که استغفر الله می گفت، فرمود: مادرت به عزایت بنشیند! آیا می دانی استغفار به چه معناست؟ استغفار درجه «علٌیٌین» است و برای تحقق آن شش شرط است: اول: پشیمانی از گناه گذشته؛ دوم: تصمیم جدی بر تکرار نکردن آن؛ سوم: حقوق مردم را بپردازی و با پاکی خدا را ملاقات کنی به گونه­ ای که هیچ گناهی بر تو نباشد؛ چهارم: انجام بدهی هر واجبی را که بجا نیاورده ای؛ پنجم: همت کنی گوشتی را که از حرام بر تن تو روییده ذوب کنی تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت تازه ای بروید؛ ششم: رنج عبادت را به تن بچشانی؛ چنان که شیرینی معصیت را به آن چشانده ای، پس آنگاه بگو: استغفر الله».

بنابراین از این حدیث شریف دانسته می شود که شرط قبولی توبه جبران کردن واجبات فوت شده و بجا آوردن حقوق الناس است. تا اگر انسان حقوقی را از کسی تضییع کرده باشد، در صدد جبران آن براید. چرا که خداوند متعال در باره حقوق الناس بسیار سخت گیرتر است. و تا زمانی که صاحب حق راضی نشده باشد، خداوند متعال هم راضی نمی شود، و لذا توبه گناهکار را نخواهد پذیرفت.

در حدیثی آمده است که «ظلم و ستم در یک ساعت در نزد خدا از 60 سال گناه بدتر است». در حدیثی دیگر می خوانیم: «ظلم سه قسم است ظلمی که خدا آن را می آمرزد و ظلمی که خدا نمی آمرزد و ظلمی که خدا از آن صرف نظر نمی کند؛ ظلمی که خدا نمی آمرزد شرک به خداست و ظلمی که می آمرزد ظلمی است که انسان به خودش می کند در آن چه میان او و خدای عزیز است؛ و اما ظلمی که از آن صرف نظر نمی کند حقوقی است که بندگان بر گردن یکدیگر دارند».

تاخیر در توبه/ پیشگیری بهتر از درمان است

همواره پیش گیری بهتر از درمان است. انسان باید بکوشد که مرتکب گناه نگردد و در صورت ارتکاب معصیت فوراً توبه کند و امروز و فردا ننماید؛ چرا که تسویف در توبه و به عبارتی به تاخیر انداختن توبه از وساوس شیطان است تا به این ترتیب توفیق توبه را از انسان سلب کند. توبه، واجب فوری است؛ یعنی لازم است پس از ارتکاب گناه، بلا فاصله توبه کرد. لقمان به فرزندش سفارش می کند: « ای پسرم! توبه را به تاخیر نینداز؛ زیرا مرگ ناگهانی فرا می رسد». مرگ خبر نمی کند و ممکن است پیش از آنکه گناهکار موفق به توبه شود، مرگش فرا رسد و بدون توبه از دنیا برود.

همچنین در اثر کثرت گناه، اعتقاد و ایمان انسان ضعیف تر شده و در اثر عدم توبه حتی ممکن است که بسیاری از اعتقادات را تکذیب کرده و کافر شود و در نهایت با کفر از دنیا برود. همانطور که خداوند متعال می فرماید: «سر انجام آنان که به اعمال زشت و کردار بد پرداختند این شد که کافر شده و آیات خدا را تکذیب و تمسخر کردند». درست است که طبق روایات «توبه از هر کسی تا زمانی که از حیات خود مأیوس نشده قبول است»؛ ولی باید توجه داشت که هر چه توبه به تاخیر انداخته شود، سخت تر خواهد بود؛ چون نفس انسان مزه گناه را هر چه بیشتر بچشد، ترکش سخت تر خواهد شد.

توبه از زنا/ گناهانی که بخشیده نمی شوند

زنا یکی از مفاسد بزرگ اجتماعی است که باعث خسارت های جبران ناپذیر است. به همین جهت اسلام آن را حرام دانسته و مجازاتهایی را برای آن در نظر گرفته است. اولین و بهترین راه برای نجات از این مهلکه عظیم راه پشیمانی و توبه در درگاه الهی است. بر این اساس افراد گناهکار وظیفه دارند اسرار خود را حفظ کرده و تنها در پیشگاه خدای توبه پذیر و مهربان به گناه خود اعتراف کرده و توبه نصوح نمایند.

اما توبه از دو جهت قابل بررسی است:

1- از جهت آثار دنیوی و تخفیف در اجرای حدود که این بخش دو صورت دارد. الف : یا این که پیش از اقامۀ بینه توبه می کند. ب : یا بعد از اقامۀ بینه توبه می نماید. این توبه پیش از اقامه بیّنه بر زنا است؛ زیرا اگر شخص زناکار پیش از اقامۀ بیّنه توبه کند حدّ از او ساقط شده و بر او جاری نمی شود خواه آن حدّ سنگسار باشد یا شلّاق و همچنین اگر قبل از اقرار توبه نماید، حد ساقط است. اما شخصی که مرتکب گناهی شده و مستحق حدّ است اگر پس از اقامۀ بیّنه و یا پس از اقرار توبه نماید، اگر در زمان حضور امام معصوم (علیهم السلام) باشد آن حضرت مختار است که او را ببخشد و یا حدّ بر او جاری کند این حدّ خواه رجم باشد یا غیر آن، بعید نیست که این تخییر برای نائبان امام معصوم هم ثابت باشد.

2- از جهت آثار اخروی و تخفیف در عذاب اخروی:

این در دو صورت محقق است یا این که حدّ بر او جاری نشده است و یا این که حدّ بر او جاری شده است. در صورتی که توبه نماید مورد لطف الاهی قرار خواهد گرفت؛ زیرا از مجموع آیات و روایات چنین بر می آید که خداوند توبه کنندگان را (در صورتی که توبه واقعی و با حفظ شرایطش باشد) عذاب نمی نماید در این خصوص به یک روایت اشاره می کنیم: از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمود: … رسول خدا (صلی الله علیه واله) بر منبر خود فرموده است: … سوگند به آن کسی که جز او کسی شایسته پرستش نیست خداوند هیچ مؤمنى را پس از توبه و استغفار عذاب نمی کند جز به خاطر بدگمانى او به خدا و تقصیر در امیدوارى و بدخلقى و غیبت از مؤمنین.

اما در صورتی که حد بر او جاری شود دست کم به دو دلیل در آخرت کیفر نمی بیند. الف. بر اساس روایات، حدود الاهی مطهر و پاک کننده هستند، یعنی آن گناهکار را از آلودگی آن گناه پاک می نمایند. ب. اساساً کسی که عادل باشد به موجب یک خطا دو بار مجازات نمی کند از این رو خداوند که عدل مطلق است به دلیل یک گناه دو بار عقوبت نمی کند. در روایات از امیرالمومنین علی (علیه السلام) نقل شده که آن حضرت (علیه السلام) فرمود: خداوند عالیتر و کریمتر از آن است که بنده ‏اش را دو بار مجازات کند.

توبه از شراب خواری

پشتوانۀ توبه از هر گناهی، اعتقادات و ارزشهای است که شخص آن را به واقع قبول دارد. انسان اگر ایمان به خداوند و روز رستاخیز داشته باشد و بداند نتیجۀ اعمالش را در سرای دیگر می بیند و بدین واسطه خویش را از غفلت، نجات دهد؛ به راحتی می تواند از گناهان دست بکشد. اگر انسان درک کند که محرمات (کارهای حرام)، چگونه او را به تیره بختی و سراشیب سقوط می اندازد، خیلی راحت تر می تواند دست بکشد. شراب و هر مست کننده ای، در اسلام جزء این محرمات است. اما برخی از راه های عملی برای ترک نوشیدن مشروبات الکلی به این شرح است:

1- ابتدا باید یک تصمیم اساسی و جدی در ترک آن وجود داشته باشد، به طوری که هیچ چیز نتواند ارادۀ انسان را تضعیف کند.

2- در رابطه با دوستان یا اموری که انسان را به این عمل دعوت می کنند، تجدید نظر شود.

3- از مکان های خلوت و جاهایی که امکان ارتکاب به گناه (همچون مصرف مشروبات الکلی) برای انسان فراهم می شود، می بایست دوری کرد.

4- به مضرات جسمانی مصرف مشروبات الکلی به خوبی توجه شود. (کسب نظر متخصصان و پزشکان مجرب و دلسوز در این مورد می تواند راهگشا باشد)

5- پرداختن به امورات معنوی (از جمله توجه کامل به دستورات اسلام) نیز ذکر نام خداوند متعال در همه حال و باور داشتن به حضور خداوند در همه جا مانع ارتکاب انسان به گناه می شود.

برخی از روایاتی که دربارۀ مشروبات الکلی و مست کننده وارد شده است، به شرح زیر است:

از میان ده ها روایت در این باره، چند روایت از امام صادق(علیه السلام را ذکر می کنیم: امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: «هر کس جرعه ای از شراب (یا هر مست کنندۀ دیگر) بخورد؛ خداوند و ملائکه و رسولانش و مؤمنان او را لعنت می کنند. پس اگر به اندازه ای بخورد که مست شود، روح ایمان از جسد وی خارج می شود…». همچنین می فرماید: «شراب، رأس همۀ گناهان است». یا در جای دیگری می فرمایند: «خداوند برای شر و بدی قفلی قرار داده است که کلید آن، شراب ( مسکرات) است».

بنابراین همانگونه که بدان اشاره شد، تنها راه نجات انسان از غرق نشدن در لجن زار گناه و معصیت، توبه واقعی و بازگشت به سوی خداوند متعال و توبه پذیر است، تا انسان پس از ترک واقعی گناه، رضایت پروردگار خویش را کسب نموده و در جهت تعالی خویش در مسیر الی الله خالصانه گام برداد.

توبه از گناه غیبت/غیبت کننده اگر با توبه بمیرد آخرین وارد شونده در بهشت است

باید توجه داشت که گرچه توبه از نشانه های رحمت و لطف وسیع الاهی است و قرآن کریم می فرماید: «قطعاً خداوند توبه کنندگان را دوست دارد»، اما قبول آن دارای شرایط و قیود متعددی است از جمله این که آثار گناه باید جبران شود و در گناهانی مانند غیبت که پای حقوق مردم در میان است، جبران آثار آن و فراهم کردن رضایت کسانی که حق‌شان پایمال شده است، بسیار مشکل است و نهایت چیزی که در اثر توبه از آن ممکن است حاصل شود عدم عقوبت و عذاب است.

نه این که چنین توبه ای به تنهایی باعث بهشت رفتن فرد توبه کننده هم بشود. زیرا آنچه در قرآن آمده است که خداوند متعال از حق خود به راحتی می گذرد و گناهان توبه کننده گان را به حسنات تبدیل می کند، توبه کننده را وارد بهشت می کند؛ اینها مربوط به گناهانی است که فقط حق الله باشند. اما در مورد حقوق مردم این طور نیست و اگر غیبت کننده توبه کرده و آثار سوء گناه خود را جبران نماید گناه بزرگ او بخشوده خواهد شد. اما برای رسیدن به بهشت باید اعمال نیک و خیرات و حسنات هم داشته باشد.

در روایات زیادی وارد شده است که اگر شخصی فلان کار را انجام دهد جزا و پاداش او بهشت است، یا اولین فردی است که وارد بهشت می شود، اما این در صورتی است که این فرد گناه دیگری نداشته باشد؛ زیرا قرآن از سویی می فرماید: "…‏حسنات (کارهای نیک و ثواب)، سیئات (گناهان و آثار آنه) را از بین می برند…” یعنی حسنات و کارهای نیک انسان در مرتبه اول جبران و آمرزش دیگر گناهان مخصوصاً حقوق مردم را می کند و بعد از آن موجب ترقی و تعالی انسان می شود.

و از سویی دیگر از آیات قرآن به دست می آید که بعضی گناهان باعث حبط و از بین رفتن اعمال نیک انسان می گردند؛ همانند ارتداد، کفر نسبت به آیات خدا و عناد به خرج دادن نسبت به آنها، دشمنى با رسول خدا و صدا بلند کردن در حضور رسول خدا و بعضى از گناهان نیز هست که حسنات صاحبش را به دیگران منتقل مى‏کند؛ مانند گناهانی همچون قتل و غیبت و بهتان و … به هر حال اعمال نیک و بد انسان به انحاء مختلف در یکدیگر اثر می گذارند، و آنچه در روایات امام صادق (علیه السلام) آمده، می توان درستی مطالب بالا را برداشت کرد.

امام صادق (علیه السلام)فرمود:” خداوند متعال به حضرت موسی پیامبر (صلی الله علیه واله) وحی کرد: غیبت کننده اگر با توبه بمیرد آخرین وارد شونده در بهشت است و اگر با این حالت بمیرد اولین وارد شونده در آتش است."

در منظور این روایت باید گفت که حتی با تأثیر توبه در آمرزش گناهان و از بین رفتن اثرات آنها، گناه غیبت آن قدر زشت و ناپسند است که حتی با توبه هم به راحتی آثار آن قابل ترمیم و جبران نیست و اگر شخص اعمال نیک و شایسته ای داشته باشد که به واسطۀ آنها بهشتی باشد، این گناه حتی بعد از توبۀ واقعی موانعی را بر سر راه بهشت رفتن شخص ایجاد می کند به نحوی که این شخص به واسطۀ اعمال نیک دیگر بهشتی بودنش حتمی باشد، آخرین فردی است که وارد بهشت می شود. و اگر توبه نکند هیچ یک از اعمال نیکش نمی تواند مانع از عذاب او شود و اولین کسی است که وارد آتش می شود. براین اساس، شخص غیبت کننده اگر از خدای متعال طلب آمرزش نماید و شخص غیب شونده را راضی نماید و از این گناه توبه واقعی کند، گناه او که بسیار بزرگ است بخشیده خواهد شد و از عذاب الاهی به خاطر این گناه نجات خواهد یافت.

سرويس اجتماعي ـ بسياري از کاربران اينترنت داخل کشور براي گذشتن از سد فيلترينگ سايت‌هاي مبتذل و مستهجن و سايت‌هاي سياسي، به سراغ نرم‌افزارهاي فيلترشکن، سايت‌هاي پروکسي و همچنين VPN رفته و اين رجوع کاربران به استفاده به اين روش‌هاي عبور از فيلترينگ، باعث رشد فزاينده فروش اکانت‌هاي نرم‌افزارهاي فيلترشکن و VPN شده است. ضمن اين که با جستجوي کوتاه در اينترنت، با سايت‌هاي داخلي ارايه دهنده اشتراک VPN روبه‌رو خواهيم شد که آزادانه و بدون هيچ ترسي، شماره حساب اعلام کرده و اقدام به فروش غير قانوني اشتراک VPN مي‌‌کنند.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، گذشته از خريد و فروش غير قانوني اشتراک VPN و فيلترشکن در دنياي اينترنت که مانند هر فن‌آوري جديد با چالش و ضايعاتي همراه است، مديران و مسئولان اينترنت در کشورهاي گوناگون با روش‌هاي گوناگوني با آن برخورد مي‌کنند که از آن جمله، مي‌توان به فيلترينگ و يا نابودي منبع مروج مطالب خلاف منافع کشورها اشاره کرد که اين امر، در بيشتر کشورها در حال اجرا بوده و کاري رايج و ضروري است.

البته ناگفته نماند، در کشور ما نيز فيلترينگ در حالي انجام مي‌شود که بيشتر کاربران ايراني با فيلتر و از دسترس خارج کردن سايت‌هاي غير اخلاقي و مستهجن و يا سايت‌هايي که در معاملات متقلبانه مجازي، از جمله فعاليت‌هاي شرکت‌هاي هرمي و گلدکوئيستي فعال هستند و همچنين آن دسته از سايت‌هايي که برخلاف قوانين جاري کشور مشغولند، موافق هستند و آن را امر بديهي مي‌دانند، ولي همين کاربران به دليل برخي اشتباهات ناظران و يا استفاده از نرم‌افزارها و فن‌آوري غير اصولي، دچار مشکلاتي مي‌شوند که اتفاقا اين مشکلات متوجه قشر تحصيل کرده يا در حال تحصيل نيز مي‌شود؛ بنابراين، اين قشر از کاربران داخلي اينترنت، بناچار به سراغ استفاده از نرم‌افزارهاي فيلترشکن، سايت‌هاي عبور از فيلترينگ (که اغلب از سوي کشورهاي مخالف نظام به صورت رايگان عرضه مي‌شود) و همچنين اشتراک‌هاي VPN (Virtual Private Network)مي‌روند.

بر پايه بررسي‌هاي خبرنگار «تابناک»، اين ميل و کشش کاربران به استفاده از چنين فن‌آوري‌هايي براي گذشتن از فيلترينگ، با عوارض خطرناکي همراه است؛ چرا که کاربر با استفاده از VPN و همچنين نرم‌افزار فيلترشکن با اتصال به يک سرور در خارج از کشور (عمدتا در انگليس و آمريکا) متصل شده و همين امر موجب اختصاص يک IP خارجي به رايانه کاربر داخلي مي‌شود که در ادامه اين کار، همه داده‌ها و اطلاعات از رايانه کاربر به سرور خارجي انتقال پيدا کرده و از آنجا وارد دنياي مجازي اينترنت مي‌شود و به اين وسيله، از فيلترينگ داخلي کشور عبور مي‌کند.

اما اين عبور از فيلتر با تهديدهايي روبه‌رو مي‌شود؛ به اين ترتيب که کاربر نمي‌داند، بيشتر و اغلب سرورهايي که اشتراک VPN را در اختيار کاربران قرار مي‌دهند، نه تنها تمامي اطلاعات رد و بدل شده را بررسي و کنترل مي‌کنند، بلکه به همين وسيله با پورت‌هاي باز رايانه کاربر به اطلاعات درون رايانه وي دسترسي پيدا کرده و امکان کپي‌برداري و يا ديدن اطلاعات داخلي رايانه کاربر براي سرورهاي خارجي ميسر مي‌شود و اين در حالي است که اگر کاربر براي مثال در شبکه محل کارش، اين نوع ارتباط را برقرار کند، سرور مي‌تواند از طريق رايانه کاربر به اطلاعات شبکه داخلي آن اداره نيز دسترسي پيدا کند و نيز با نرم‌افزارهاي پيشرفته بدون آگاهي کاربر، اطلاعات موجود در رايانه يا شبکه داخلي کاربر را براي خود کپي کند. همين مسأله در نرم‌افزارهاي فيلترشکن مانند «فري‌گيت» و «اولترا سورف» نيز در حال انجام است.

با اين حال، به نظر مي‌رسد، بايد تمهيدات و نظارت دقيق‌تري بر عمليات فيلترينگ صورت گرفته و مسئولان فيلترينگ کشور نيز با سعه صدر با سايت‌هاي مختلف برخورد کرده و در آغاز کار، با فيلتر کردن يک سايت، مردم را به استفاده از فيلترشکن سوق ندهند.

در پايان تأكيد مي‌شود، استفاده از چنين روش‌هايي، ممکن است خطرات بسياري داشته باشد و كاربران اينترنت بايد بدانند که استفاده از چنين نرم‌افزارها و روش‌هايي، مانند اين است كه همه محتويات رايانه خود را از تصوير و فيلم شخصي گرفته تا اطلاعات مهم شخصي و کاري، آپلود کرده و در اختيار عموم قرار دهيم.

گفتني است، دستگاه‌هاي ذيربط نيز بايد با بررسي و نظارت دقيق‌تر با ارايه دهندگان غير مجاز VPN و نرم‌افزار فيلترشکن برخورد کنند.